W tym wpisie na blogu podsumuję, w jaki sposób hipoteza wzajemności powtarzanej wyjaśnia ewolucyjne pochodzenie altruizmu, a także jego ograniczenia i czynniki uzupełniające w realnym świecie.

Pytania podnoszone przez wyobraźnię literacką

Fabuła powieści, przedstawiająca miasto, w którym rozprzestrzenia się epidemia, powodująca utratę wzroku, pobudza intuicję, że ludzie działają altruistycznie, przestrzegając moralności i norm poprzez „ja” widziane oczami innych. Myśl, że altruizm zniknąłby, gdyby inni przestali nas dostrzegać, wydaje się wielu dowodem na wrodzony egoizm człowieka.
Niektórzy naukowcy twierdzą jednak, że altruizm może być również cechą wyselekcjonowaną w toku ewolucji. Innymi słowy, logika zakłada, że ​​jeśli osoby wykazujące zachowania altruistyczne przetrwały i rozmnażały się w społeczeństwie z większym powodzeniem niż te, które tego nie robiły, cecha ta mogła zostać przekazana kolejnym pokoleniom. Ponieważ wyjaśnienie pochodzenia altruizmu dostarcza kluczowych wskazówek dla zrozumienia człowieka i społeczeństwa, zaproponowano różne hipotezy, a wśród nich najszerzej dyskutowaną jest hipoteza powtarzalnej wzajemności.

Czym jest hipoteza wzajemności powtarzalnej?

Hipoteza wzajemności powtarzanej opiera się na zasadzie wzajemności, czyli warunkowej współpracy, zgodnie z którą „jeśli będziesz ze mną współpracować, ja będę współpracować z tobą następnym razem”. Hipoteza ta zakłada, że ​​jeśli zastosuje się strategię nagradzania współpracy i odwetu za zdradę, współpraca staje się korzystna w dłuższej perspektywie, podtrzymując tym samym altruistyczne zachowania.
Aby zilustrować tę zasadę, rozważmy relację między właścicielem supermarketu a klientami. Jeśli właściciel supermarketu zawyży ceny, klienci przestaną robić w nim zakupy, a ostatecznie właściciel poniesie straty w dłuższej perspektywie. Decyzja klienta o zaprzestaniu zakupów w supermarkecie może być postrzegana jako odwet za zdradę właściciela, a im większe prawdopodobieństwo odwetu, tym bardziej skłonni do współpracy są ludzie.

Dlaczego powtarzalność i niepewność są ważne

Kluczową kwestią jest to, że aby zasada wzajemności powtarzalności się utrzymała, transakcje muszą być powtarzane. Jeśli powtórzeń jest za mało, krótkoterminowe korzyści z pasożytnictwa przeważają nad długoterminowymi stratami, co sprawia, że ​​racjonalnym wyborem jest wycofanie się. Jednak nawet ważniejsza od „liczby” powtórzeń jest niepewność, z jaką borykają się uczestnicy – ​​nie wiedzą, kiedy transakcje się zakończą.
Na przykład, jeśli liczba transakcji jest ustalona na dokładnie 10, racjonalne jest, aby obie strony zrezygnowały z finalizacji transakcji; fakt ten wpływa następnie na transakcje poprzednie, prowadząc do paradoksalnego wniosku, że odejścia zdarzają się w każdej transakcji. I odwrotnie, jeśli punkt końcowy transakcji jest niepewny i istnieje duże prawdopodobieństwo, że będą one kontynuowane, koszt odejścia rośnie, co sprawia, że ​​współpraca jest bardziej korzystna.

Ograniczenia hipotezy wzajemności powtarzanej

Chociaż hipoteza powtarzalnej wzajemności ma tę zaletę, że wyjaśnia współpracę w relacjach niespokrewnionych – co trudno wyjaśnić więzami krwi – nie sprawdza się ona we wszystkich sytuacjach. W szczególności jej siła wyjaśniająca słabnie w sytuacjach, w których interakcje nie powtarzają się lub w których uczestniczy wiele stron.
Na przykład, pozostawienie napiwku przez klienta w restauracji w miejscu turystycznym – wiedząc, że już tam nie wróci – jest aktem altruizmu wynikającym z jednorazowej transakcji, ale trudno to wyjaśnić za pomocą hipotezy powtarzalnej wzajemności. Co więcej, w interakcjach z udziałem wielu osób trudno jest indywidualnie zareagować na zdradę pojedynczej osoby, co utrudnia rozwiązanie problemu „pasażera na gapę”. Jeśli odwet szkodzi również podmiotom altruistycznym lub jeśli pasażerowie na gapę spotykają się jedynie ze stosunkowo łagodnymi sankcjami, współpraca prawdopodobnie się rozpadnie.

Trzy czynniki wzmacniające odwet w życiu rzeczywistym

Społeczeństwa świata rzeczywistego różnią się od prostych modeli teoretycznych i posiadają kilka czynników, które zwiększają skuteczność odwetu. Pierwszym z nich jest wzajemność pośrednia. Odnosi się ona do praktyki wykluczania lub współpracy z określoną osobą lub grupą na podstawie informacji uzyskanych od innych, nawet jeśli dana osoba nie została bezpośrednio dotknięta. Na przykład, jeśli rozejdzie się plotka, że ​​właściciel supermarketu pobiera od klientów zawyżone ceny, wiele osób będzie unikać tego sklepu.
Po drugie, w rzeczywistości często możliwe jest zidentyfikowanie osób korzystających z nieuczciwych praktyk, co pozwala na nakładanie bardziej selektywnych i skutecznych sankcji.

Jeśli uda się zidentyfikować osobę, która naruszyła normę, społeczność może przywrócić współpracę poprzez ukierunkowane działania odwetowe.
Po trzecie, ludzie mają tendencję do karania tych, którzy odbiegają od normy, niezależnie od tego, czy transakcja się powtarza. Innymi słowy, istnieje psychologiczna tendencja do karania osób zdradzających lub przejawiających zachowania antyspołeczne, nawet kosztem własnej osoby. Tendencja ta przyczynia się do utrzymania norm i sprawiedliwości oraz zapewnia, że ​​współpraca jest w pewnym stopniu podtrzymywana, nawet w sytuacjach, w których powtarzalność nie jest gwarantowana.

Wnioski: Jak wyjaśnić altruizm?

Podsumowując, hipoteza wzajemności powtarzanej dostarcza racjonalnego wyjaśnienia, dlaczego zachowania altruistyczne stają się ewolucyjnie stabilne, gdy transakcje są trwałe, a relacje z innymi są długotrwałe. Niepewność transakcji i perspektywa długoterminowych strat działają odstraszająco na zdradę, stanowiąc kluczowy mechanizm, który zmusza nas do przestrzegania norm społecznych i współpracy.
Jednak sama ta hipoteza nie wyjaśnia w pełni jednorazowych interakcji ani problemu „pasażera na gapę” w dużych grupach. Niemniej jednak, ponieważ czynniki realne, takie jak pośrednia wzajemność, identyfikowalność i skłonność do kar normatywnych, odgrywają uzupełniającą się rolę, istnieje duże prawdopodobieństwo, że możemy utrzymać altruistyczne i kooperatywne społeczeństwo, o ile potrafimy identyfikować naszych partnerów.