W tym wpisie na blogu analizujemy, w jaki sposób Londyn i Nowy Jork rozwiązały problem przeludnienia miast poprzez suburbanizację w XIX-wiecznej epoce przemysłowej.
Londyn, serce Wielkiej Brytanii – kraina, w której słońce nigdy nie zachodzi, ojczyzna Oksfordu i Szekspira – oraz Nowy Jork, często nazywany drugą stolicą Ameryki, globalnym centrum finansowym i niezastąpionym miastem we wczesnym okresie rozwoju Ameryki. Miasta te przeszły niezliczone procesy rozwoju, by stać się metropoliami, jakimi są dzisiaj. Choć te megamiasta mają wiele wspólnych cech, jedną z fascynujących cech wspólnych jest rozwój ich obszarów podmiejskich. Jednak w epoce przemysłowej, gdy wszystko koncentrowało się w centrach miast, miasta te nie rozwinęłyby się tak, jak dzisiaj, bez licznych wysiłków na rzecz rozwoju obszarów podmiejskich.
Europa w obliczu fali industrializacji. W epoce wiktoriańskiej nastąpił gwałtowny wzrost liczby ludności, a slumsyfikacja szerzyła się z powodu bolączek industrializacji. Dzięki wysiłkom wielu lokalnych reformatorów oraz ekspertów prawnych i finansowych, problemy te stopniowo zaczęto rozwiązywać. Polityka suburbanizacji wdrażana w tym historycznym kontekście koncentrowała się na decentralizacji miast. Podstawowa koncepcja suburbanizacji polegała na budowie domów lub fabryk na obszarach podmiejskich i łączeniu ich z centrum miasta. Ponadto podejmowano wysiłki w celu przyspieszenia suburbanizacji poprzez rozwój nowych technologii transportowych i obniżenie kosztów budowy nowych mieszkań dzięki dostępowi do taniej siły roboczej i zasobów. Najpierw przyjrzymy się Londynowi, gdzie suburbanizacja nastąpiła najwcześniej i postępowała bardziej efektywnie niż w innych miastach.
W Londynie rozwój przedmieść zainicjowała Rada Hrabstwa Londynu. Na początku XX wieku gwałtownie rosnąca populacja Wielkiej Brytanii spowodowała zatłoczenie Londynu, gdzie wszystko koncentrowało się w centrum. Booth, ówczesny brytyjski urbanista, uważał, że usprawnienie transportu to jedyny sposób na rozwiązanie problemu przeludnienia. Partia Postępowa Rady Hrabstwa Londynu zaakceptowała ten pogląd i po uzyskaniu uprawnień do rozwoju obszarów peryferyjnych, zainicjowała cztery projekty osiedlowe. Rozpoczęto budowę linii tramwajowych w Totem Downfield, Norbury, Tottenham i Old Oak, ale tylko projekt Old Oak odniósł sukces. Chociaż opinie na temat sukcesu Old Oak były podzielone, przeważa pogląd, że czynsze za mieszkania podmiejskie i przejazdy metrem były znacznie wyższe niż czynsze w slumsach śródmiejskich, co sprawiało, że polityka relokacji była skuteczna tylko dla niektórych zamożnych osób. Niemniej jednak, szeroko zakrojone planowanie urbanistyczne w Wielkiej Brytanii osiągnęło wysoki standard budownictwa. Tymczasem w innych dużych miastach brytyjskich, w przeciwieństwie do Londynu, panowało przekonanie, że problemy zostaną rozwiązane tylko dzięki rozkwitowi prywatnego budownictwa mieszkaniowego, a wysiłki na poziomie miasta były niewystarczające. Ostatecznie uchwalono przepisy umożliwiające prywatnym deweloperom autonomiczne działanie, a władze lokalne uzyskały pełną kontrolę nad nowo powstającymi budynkami mieszkalnymi.
Rada Hrabstwa Londynu nigdy nie porzuciła idei, że metro jest skutecznym środkiem przeciwko rozrostowi przedmieść. Po I wojnie światowej, gdy transport publiczny stał się najważniejszym zasobem, nasiliły się próby jego wykorzystania. Amerykanie zaczęli uczestniczyć w tych projektach transportu publicznego; dostrzegli wartość komercyjną gruntów wzdłuż linii tramwajowych i zaczęli systematycznie układać tory tramwajowe, aby rozwijać przedmieścia wokół tras. W miastach, w tym w Londynie, uchwalono przepisy zezwalające prywatnym deweloperom na autonomiczne działanie, co oznaczało, że działania te nie podlegały żadnym regulacjom prawnym. W tym procesie Frank Pick i Albert Stanley, najwybitniejszy zespół zarządzający transportem miejskim w historii Londynu, odnieśli sukces. Opracowali linie autobusowe wychodzące z dworców metra i nieustannie badali potencjał nowych połączeń kolejowych. W rezultacie zbudowano rozległą sieć kolejową, przecinającą cały Londyn, która okazała się dużym sukcesem. Chociaż wysokie ceny biletów narzucały ograniczenia, inwestycje te umożliwiły suburbanizację Londynu.
W Nowym Jorku suburbanizacja nastąpiła poprzez koncepcję strefowania. W przeciwieństwie do Londynu o stosunkowo długiej historii, Nowy Jork, ze swoją stosunkowo krótszą historią, osiągnął bardziej zaawansowany poziom suburbanizacji niż Londyn. Strefowanie odnosi się do praktyki w planowaniu urbanistycznym lub projektowaniu architektonicznym, polegającej na funkcjonalnym podziale i alokacji przestrzeni zgodnie z jej przeznaczeniem i przepisami prawnymi. Nowy Jork wdrożył tę politykę, ponieważ posiadał znacznie więcej ziemi niż Londyn. Nowy Jork skoncentrował swoje wysiłki w zakresie strefowania na trzech obszarach – Lake Forest, Riverside i Forest Hills Gardens – aby napędzać suburbanizację. Nowy Jork szybko przeniósł podstawową infrastrukturę na obrzeża, ale napotkał ograniczenie w postaci niewielkiej liczby mieszkańców mieszkających na przedmieściach, co skutkowało małą populacją beneficjentów.
Przed wprowadzeniem strefowania nowojorscy urbaniści opracowali pierwszy na świecie system szybkiego metra, zdolny do osiągania prędkości do 40 km/h. Była to próba sprostania szybkiemu rozwojowi miasta, jego rosnącej populacji oraz wyzwaniom związanym ze złożoną topografią Nowego Jorku. W tamtym czasie Nowy Jork był drugą co do wielkości metropolią świata, początkowo składającą się z kilku wysp ze względu na zdradliwe drogi wodne. Jednak, jak w wielu innych miastach, koszty przeprowadzki na przedmieścia były znacznie wyższe niż czynsze w slumsach w centrum miasta. W rezultacie jedynie mieszkańcy o wysokich dochodach mogli sobie pozwolić na domy jednorodzinne na przedmieściach, podczas gdy ubodzy robotnicy byli zmuszeni pozostać w przeludnionym centrum miasta. Co więcej, transport publiczny był często nazywany „mieczem obosiecznym” w planowaniu urbanistycznym: choć był skutecznym sposobem na przesiedlenie ludzi na przedmieścia, jednocześnie przyspieszał przeludnienie centrum miasta. Dlatego Nowy Jork potrzebował nowego rozwiązania, a odpowiedzią było wprowadzenie systemu strefowania.
Benjamin C. Marsh, sekretarz Komisji Miasta Nowego Jorku, prawnik i reformator społeczny, zainspirował się systemem strefowania we Frankfurcie w Niemczech i przeniósł go do Nowego Jorku. Podczas gdy inne miasta już wdrożyły system strefowania, Nowy Jork jako pierwszy przyjął system strefowania w stylu niemieckim. System strefowania rozpoczął się od regulacji dotyczących użytkowania gruntów i wysokości budynków. Wprowadzenie tego systemu jest uważane za jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Ameryki. Manhattan był już wówczas centrum handlowym Stanów Zjednoczonych i świata, a zatem charakteryzował się zasadniczo odmiennymi cechami od innych obszarów. Handel był ważniejszy niż zabudowa mieszkaniowa, a znaczenie kubatury i wielkości budynków było większe niż gdziekolwiek indziej.
Praktyka podziału na strefy rozpoczęła się w dzielnicach handlowych Manhattanu, gdzie pracownicy luksusowych ulic handlowych zaczęli wykorzystywać podział na strefy w celu ochrony wartości nieruchomości. Krótko mówiąc, podział na strefy polegał na dzieleniu obszarów i przypisywaniu ich do konkretnych osób, odgrywając kluczową rolę w sporach kupców o ich interesy. Kupcy popierali podział na strefy w celu ochrony własnych interesów. Wraz z formalnym wprowadzeniem podziału na strefy, wyewoluował on poza ramy służące jedynie interesom kupców. Prawnie ustanowiony podział na strefy zaczął regulować prywatne użytkowanie gruntów dla zdrowia, bezpieczeństwa, etyki i dobrobytu społeczności. Amerykanie byli szczególnie pozytywnie nastawieni do podziału na strefy niż nawet Niemcy, kolebka tego podziału, ze względu na wszechobecny egoizm we wczesnym rozwoju Ameryki. W okresie chaotycznej imigracji z całego świata wykorzystywali podział na strefy jako tarczę do ochrony wartości swoich nieruchomości, a na obszarach o dobrym podziale stref wartość nieruchomości ustabilizowała się, a nawet wzrosła.
W Londynie podział na strefy zagospodarowania przestrzennego był pionierem suburbanizacji dzięki postępowi w technologii transportowej i wysiłkom legislatury stanowej. W Nowym Jorku podział na strefy zagospodarowania przestrzennego służył ochronie interesów wpływowych kupców. Bazując na tych początkach, Nowy Jork i Londyn, dwa filary suburbanizacji, odniosły sukces w suburbanizacji opartej na taniej sile roboczej i zasobach. Proces rozwoju tych miast jest niezwykle fascynujący i wpłynął na wiele z nich.
