W tym wpisie na blogu autor krytycznie bada, czy falsyfikacjonizm Karla Poppera może rzeczywiście przezwyciężyć ograniczenia indukcjonizmu.
Od XVII-wiecznej rewolucji naukowej naukowcy uznawali fakty empiryczne – takie jak wyniki eksperymentów i obserwacje – za fundament wiedzy. Doprowadziło to do powstania indukcjonizmu, metody rozumowania, która wyprowadza ogólne wnioski wyjaśniające konkretne fakty lub zdarzenia. Jednak Karl Raimund Popper w swojej książce „Logika odkrycia naukowego” wskazał na ograniczenia indukcjonizmu, argumentując, że żadna obserwacja nie może poprzedzać hipotezy lub teorii. Zaproponował falsyfikacjonizm jako alternatywę dla indukcjonizmu. Popper argumentował, że hipotezy i teorie są formułowane w procesie domysłów i obalania, a następnie akceptowane jako wstępne fakty poprzez próby falsyfikacji. Niniejszy artykuł ma na celu wykazanie, że falsyfikacjonizm Karla Poppera nie może stanowić alternatywy dla indukcjonizmu, ponieważ ma z nim podobne problemy.
Karl Popper identyfikuje zależność obserwacji od teorii jako jeden z problemów indukcjonizmu. Według Poppera, jakaś teoria zawsze poprzedza jakąkolwiek obserwację. Argumentuje on, że stwierdzenia obserwacyjne, podobnie jak teorie, są zawodne i dlatego nie mogą stanowić solidnego fundamentu dla teorii i praw naukowych. Dlatego twierdzi, że indukcja – wyprowadzanie ogólnych wniosków z wyników obserwacji – musi być nieuchronnie błędna.
Falsyfikacjonizm został zaproponowany jako alternatywa. Falsyfikacjonizm to pogląd, że nauka rozwija się, gdy hipotezy lub teorie są nieustannie poddawane próbom falsyfikacji poprzez obserwację lub eksperyment, a sfalsyfikowane hipotezy lub teorie są zastępowane lepszymi. Falsyfikacjoniści argumentują, że hipotezy lub teorie naukowe muszą być falsyfikowalne i że stają się one coraz lepsze w miarę pokonywania prób falsyfikacji. Stanowisko falsyfikacjonistów jest takie, że im więcej prób falsyfikacji pokona hipoteza lub teoria, tym bardziej jest akceptowana jako fakt tymczasowy, ale nigdy nie można jej definitywnie uznać za prawdziwą.
Jednakże, pomimo przedstawiania go jako alternatywy dla indukcjonizmu, falsyfikacjonizm dzieli z nim te same problemy, na które wskazywał Karl Popper. Po pierwsze, w falsyfikacjonizmie nie można osiągnąć całkowitej falsyfikacji. Ponieważ falsyfikacjonizm utrzymuje, że żadnej teorii nie można ostatecznie uznać za prawdziwą, sama teoria jest niekompletna jako podstawa falsyfikacji. Dlatego za podstawę muszą służyć inne obserwacje. Jednakże, ze względu na zależność obserwacji od teorii, wyjaśnioną wcześniej, obserwacja nie może zapewnić solidnego fundamentu dla teorii i praw. Ostatecznie problem zidentyfikowany przez Karla Poppera w indukcjonizmie przejawia się identycznie w falsyfikacjonizmie, prowadząc do wniosku, że hipotezy lub teorie podatne na falsyfikację nie mogą zostać całkowicie sfalsyfikowane.
Po drugie, sposób, w jaki rozwijają się hipotezy lub teorie, przedstawiony przez Karla Poppera, nie różni się znacząco od sposobu, w jaki rozwijają się one w indukcjonizmie. Popper argumentuje, że proces teoretyzowania w nauce odbywa się poprzez hipotezy, a hipotezy te są podważane poprzez obalanie poprzez obserwację i eksperymenty. Jeśli obserwacja dowodzi fałszywości tych hipotez, wniosek zostaje odrzucony. Teoria hipotez i obalania Karla Poppera zakłada, że poprzez próby i błędy eliminuje się fałsze i osiąga prawdę. W tym przypadku hipoteza nie jest jedynie zbiorem wyników eksperymentów, ale śmiałą hipotezą otwartą na obalanie. Weźmy przykład wron. Zobaczenie dziesięciu czarnych wron podczas spaceru i postawienie hipotezy „Wrony są czarne” to indukcja. Doświadczenie tego samego i zaproponowanie reguły poprzez hipotezę – „Wrony będą czarne” – to metoda hipotezy. Uważam, że w rzeczywistości istnieje niewielka różnica między tymi dwiema metodami. Cechą hipotezy jest to, że można ją sfalsyfikować, a jeśli okaże się fałszywa, odrzucić, co jest podobne do indukcji. Odkrycie osobnika innego niż kruk czarny obala poprzednią hipotezę; hipoteza ta zostaje uznana za fałszywą i odrzucona. Co więcej, hipoteza opiera się zasadniczo na obserwacji, podobnie jak indukcja. Hipoteza i indukcja są podobne; nawet jeśli się różnią, ponieważ hipoteza opiera się na obserwacji, trudno uznać proces hipotezy i jej obalenia za lepszy od indukcji ze względu na zależny od teorii charakter obserwacji.
Z tych powodów nie mogę zgodzić się z twierdzeniem, że Karl Popper zaproponował falsyfikacjonizm, aby przezwyciężyć ograniczenia indukcjonizmu. Jak wspomniano wcześniej, indukcja, refutacja i falsyfikacja opierają się na obserwacji i dlatego nie mogą uciec od ograniczeń obserwacji. Uważam raczej, że bardziej zasadne jest postrzeganie falsyfikacjonizmu jako formy indukcjonizmu. Zasadniczo w falsyfikacjonizmie, hipoteza, refutacja i falsyfikacja wyprowadzają wnioski na podstawie obserwacji. Biorąc pod uwagę, że indukcja jest definiowana jako metoda rozumowania, która wyciąga ogólne wnioski wyjaśniające konkretne fakty lub zdarzenia, jeśli falsyfikacjonizm zostanie uznany za indukcję krytyczną i włączony do indukcji, indukcja mogłaby być dalej rozwijana. Zakładając, że możliwa jest pełna falsyfikacja, indukcja krytyczna ma większą ważność niż indukcja tradycyjna, ponieważ pozwala na odrzucenie fałszywych teorii poprzez falsyfikację i umożliwia ocenę istniejących hipotez lub teorii w oparciu o ich falsyfikowalność. Oczywiście, nawet jeśli falsyfikacjonizm zostanie włączony do indukcjonizmu, problem zależności obserwacji od teorii pozostaje, a zatem ograniczenia indukcjonizmu nadal istnieją. Dlatego proces proponowania i oceny teorii poprzez indukcję i falsyfikację nadal można uznać za niekompletny i nieokreślony. Uważam, że aby rozwijać naukę, konieczne jest przedstawienie nowego twierdzenia, które mogłoby rozwiązać te fundamentalne problemy obserwacji i zależności od teorii.
