In dit blogbericht ga ik in op de kenmerken van de oude Egyptische kostuums zoals die worden weergegeven in de animatiefilm "The Prince of Egypt", de manier waarop ze worden afgebeeld en hun betekenis vanuit het perspectief van de kostuumgeschiedenis.

De film en mijn persoonlijke achtergrond

Ik maakte voor het eerst kennis met de Egyptische beschaving op de basisschool, en mijn interesse werd opnieuw gewekt door een cursus 'Geschiedenis van westerse kleding' die ik op de universiteit volgde. Omdat ik de kleding van het oude Egypte – die ik voorheen alleen in boeken en illustraties had gezien – levendiger wilde zien, zocht ik naar een film en belandde ik bij de animatiefilm 'The Prince of Egypt', die jaren geleden een diepe indruk op me had gemaakt. Ondanks dat het een animatiefilm voor kinderen is, leek de weergave van de kleding – die de historische en sociaal-culturele context weerspiegelde – veel accurater dan ik had verwacht; dit artikel is dan ook een recensie die zich richt op die weergave vanuit het perspectief van de kostuumgeschiedenis.

Een korte samenvatting en interesse in kostuums

De film speelt zich af in een tijdperk waarin de farao van Egypte de moord op alle Hebreeuwse babyjongetjes beval. De protagonist, Mozes, wordt als kind door zijn moeder in een mandje op de Nijl gezet; hij wordt later gevonden door de koningin en als prins in het paleis opgevoed. Nadat hij ontdekt dat hij Hebreeër is, verlaat Mozes na een periode van onrust Egypte om zich bij het Hebreeuwse volk aan te sluiten, en vanaf dat moment escaleert het conflict tussen het gewone volk en de heersende klasse. Hoewel de film veel religieuze thema's bevat, merkte ik vanzelfsprekend dat ik meer aandacht besteedde aan de kleding en accessoires van de personages.

Arbeiderskleding: de lendendoek en klassenverschillen

Aan het begin van de film, in een scène waarin de opzichter (een personage dat de rol van opzichter vervult) toezicht houdt op arbeiders die zwoegen onder de brandende woestijnzon, verschijnt voor het eerst de lendendoek (een rechthoekig stuk stof dat om de taille wordt gewikkeld). De lendendoek was de meest basale vorm van kleding in het oude Egypte en werd voornamelijk gedragen tijdens arbeid of andere fysiek actieve bezigheden. De film beeldt deze basisvorm verschillend af, afhankelijk van de sociale klasse: terwijl de arbeiders korte versies droegen die tot boven de knieën reikten, droeg het personage dat de opzichter voorstelt een lendendoek die tot ver onder de knieën reikte, waarmee het verschil in status wordt benadrukt.
In het oude Egypte was stof een schaars goed, en hoe hoger iemands sociale status, hoe meer stof en hoe langer de kledingstukken die men kon dragen. Er bestond dan ook een gewoonte om iemands status te tonen door de lengte en de volheid van het kledingstuk, zelfs als de basisvorm hetzelfde bleef. De manier waarop kleding in de film wordt weergegeven, weerspiegelt dit punt vrij getrouw en visualiseert de strikte sociale hiërarchie door niets meer dan verschillen in de lengte van eenvoudige taillerokken.

Koninklijke kleding en accessoires

De kleding van de koning en de koningin verschilt duidelijk van die van het gewone volk. In de film draagt ​​de koningin een lange, strapless jurk – een nauwsluitende jurk – versierd met juwelen en kralen om haar klasse en rijkdom te tonen. De koning draagt ​​voornamelijk een soort mantel (haik) die gezag symboliseert en wikkelt een ornament dat lijkt op een shendot om zijn middel om zijn status aan te duiden. Deze stijl vertoont veel overeenkomsten met antieke voorwerpen.
Sieraden dienden niet alleen als eenvoudige versiering, maar hadden ook een magische betekenis; in de film werden de versieringen op de kroon, het diadeem en de afbeelding van de uraeus (cobra) nagebootst door deze oorspronkelijke symbolen te lenen. De uraeus van de koningin symboliseert de "opkomende vrouw", terwijl het valkmotief van de koning een traditioneel symbool is van moed en gezag. Daarnaast laat de film op effectieve wijze zien hoe de koning en prinsen hun hoofd kaal scheren of pruiken dragen, en hoe de farao een valse baard draagt ​​om gezag en volwassenheid uit te stralen.

Make-up en uiterlijk

Een bijzonder opvallend aspect van de film was de weergave van make-up. In werkelijkheid brachten de oude Egyptenaren een soort kohl-achtige make-up aan langs de binnenrand van hun ogen om ze te beschermen tegen het felle zonlicht en oogziekten te voorkomen; de film gebruikt een vergelijkbare eyeliner-stijl om de ogen van de personages te accentueren, waardoor de sfeer van die periode effectief wordt weergegeven. Dit laat op overtuigende wijze zien dat dergelijke make-up niet louter een esthetisch middel was, maar een praktisch element dat geworteld was in hun manier van leven en omgeving.

De beperkingen van animatie en de prestaties ervan

Vanwege de aard van animatie als medium kent de film beperkingen in het weergeven van de textuur van materialen, fijne rimpels en draperieën. Zo waren de lendendoeken die de arbeiders en de regisseur droegen in werkelijkheid waarschijnlijk voornamelijk gemaakt van ademend linnen, terwijl de nauwsluitende jurk van de koningin waarschijnlijk was vervaardigd van dik of volumineus linnen of wol om de rimpels en het volume vast te leggen. Terwijl de lendendoeken van de hogere klassen lang, volumineus en zwaar geplooid waren, waren die van de lagere klassen eenvoudig en kort; het is moeilijk voor animatie om deze driedimensionale en textuurverschillen perfect weer te geven.
Niettemin, gezien het doel als animatiefilm voor kinderen, bracht de film de kenmerken van het tijdperk duidelijker en intuïtiever over dan verwacht. Hoewel gedetailleerde texturen en de textuur van de materialen weggelaten werden, is het prijzenswaardig dat de film het publiek in staat stelde om direct sociale status en rollen te herkennen aan de hand van sleutelelementen zoals vorm, lengte, versieringen en symbolen.

De waarde van de film als uitbreiding van kostuumgeschiedenisstudies

Door de film opnieuw te bekijken met de kennis die ik in de lessen en uit de leerboeken had opgedaan, ontdekte ik details die ik anders had gemist als ik alleen op boeken of foto's van artefacten was afgegaan. Als medium dat historisch materiaal vanuit een modern perspectief herinterpreteert, is film een ​​waardevolle bron voor iedereen die de geschiedenis van kostuums bestudeert.
Vanuit het perspectief van iemand die modeontwerp studeert, is de geschiedenis van kostuums essentiële kennis om de ontwerptaal van het verleden te herinterpreteren in hedendaagse ontwerpen. Het regelmatig bestuderen, vergelijken en analyseren van niet alleen boeken en historisch materiaal, maar ook massamedia zoals films, verbreedt daarom zowel iemands ontwerpgevoel als zijn historisch inzicht.