Deze blogpost onderzoekt op een rustige manier hoe waarschijnlijkheid, risico, menselijke psychologie en cognitieve vertekeningen het rationele oordeel vertroebelen tijdens investerings- en besluitvormingsmomenten. Het legt het proces uit waarmee onzekerheid het oordeel verstoort aan de hand van concrete voorbeelden.
Principes van beleggen en financiën
Wanneer ik zeg dat ik economie heb gestudeerd, vragen veel mensen welke aandelen waarschijnlijk zullen stijgen. Economie en beleggingstheorie overlappen inderdaad aanzienlijk, waarbij verschillende belangrijke principes van de beleggingstheorie geworteld zijn in de economische theorie. Dit hoofdstuk richt zich op de raakvlakken tussen economie en beleggingstheorie. Het gaat met name over het begrijpen van risicomanagement, wat diversificatie inhoudt en hoe menselijke psychologie en irrationele verwachtingen de besluitvorming beïnvloeden. Bovendien, als u deze concepten kunt koppelen aan de eerder besproken macro-economische trends, kunt u interpreteren wat macro-economisch nieuws betekent voor uw beleggingen.
Dit boek behandelt niet direct de boekhoudkundige kennis die nodig is om veelbelovende bedrijven of sectoren in groeifasen te identificeren, noch biedt het specifieke regionale informatie die vereist is voor vastgoedinvesteringen. Het begrijpen van de principes van beleggen en financiën vormt echter wel een basis voor het verkrijgen van diepgaander inzicht in andere specialistische kennis.
Als je moest kiezen tussen 10 miljoen dollar met een kans van 100% of 100 miljoen dollar met een kans van 50%, waar zou je dan voor kiezen?
Ik zag ooit een scène in een online variétéprogramma waarin twee presentatoren discussieerden over welke optie beter was: 50% kans op 100 miljoen dollar of 100% kans op 10 miljoen dollar. De ene vond de gegarandeerde 10 miljoen dollar beter, terwijl de andere zei dat hij voor de optie met 50% kans op de enorme 100 miljoen dollar zou kiezen. Het is een heerlijk dilemma om over na te denken. Als je simpelweg moest kiezen tussen 100 miljoen en 10 miljoen dollar, zouden de meesten voor de 100 miljoen dollar kiezen. Maar zodra de kansberekening in het spel komt, begint de discussie pas echt.
De houding van mensen ten opzichte van waarschijnlijkheid en risico
De eerste stap om onzekere keuzes te begrijpen, is het onderscheiden van de begrippen waarschijnlijkheid en risico. Stel je bijvoorbeeld voor dat je een munt opgooit: kop betekent dat je €10 wint, staart betekent dat je €10 betaalt. De kans op kop of staart is gelijk aan de helft, waardoor we de waarschijnlijkheid van elke uitkomst precies kunnen bepalen. Hetzelfde geldt voor de loterij: omdat de prijs en de winstkans openbaar bekend zijn, beslissen mensen op basis van deze informatie of ze loten kopen. Wanneer de waarschijnlijkheid zo duidelijk is gedefinieerd, kunnen we de verwachte waarde berekenen. Dit houdt in dat we de gemiddelde winst inschatten die men kan verwachten, rekening houdend met de waarschijnlijkheid. Een hogere verwachte waarde is gunstiger.
Daarnaast is risico een andere cruciale factor om rekening mee te houden. Zelfs met dezelfde verwachte waarde bestaat er risico, omdat de uitkomst probabilistisch kan variëren. Mensen hebben over het algemeen een afkeer van dit risico, hoewel de mate waarin dit van persoon tot persoon verschilt. Neem bijvoorbeeld het verschil tussen het onvoorwaardelijk ontvangen van $1,000 en het opgooien van een munt, waarbij je $2,000 ontvangt als het kop is. Puur qua verwachte waarde zijn beide opties identiek. Toch kiezen de meeste mensen voor de eerste optie. Deze voorkeur voor de stabielere keuze wordt risicoaversie genoemd.
De mate van risicoaversie verschilt van persoon tot persoon. Sommige mensen vermijden risico's sterk, terwijl anderen een relatief lagere risicoaversie hebben en voor de risicovolle optie kiezen als de verwachte waarde voldoende hoog is. De keuzes van mensen variëren dus sterk, afhankelijk van verschillende factoren zoals de hoogte van de potentiële winst en het verlies, iemands risicotolerantie en de omvang van zijn of haar huidige vermogen.
Als je een prijs van 10 miljoen dollar vergelijkt die met 100% kans gegarandeerd is, met een prijs van 100 miljoen dollar waarbij de kans 50% is, dan is het kansverschil slechts twee keer zo groot, maar het geldbedrag is tien keer zo groot.
Hoewel $10 miljoen gegarandeerd is, bestaat er bij $100 miljoen een kans van 50% dat je niets ontvangt. Iemand met een sterke risicoaversie zou wellicht de voorkeur geven aan de zekerheid van $10 miljoen. Omgekeerd zou iemand die risiconeutraal is of juist relatief risicobereid, het risico om niets te ontvangen wellicht accepteren om de kans op een groot bedrag te vergroten.
De financiële situatie van een individu speelt ook een cruciale rol. Voor iemand met een stabiele baan en gezin is de waarde van 100 miljoen dollar niet zomaar tien keer zo groot als die van 10 miljoen dollar; het kan hun levenskwaliteit en mogelijkheden fundamenteel veranderen. Omgekeerd, voor iemand met een schuld van ongeveer 7 miljoen dollar, is de belangrijkste prioriteit wellicht om die schuld zo snel mogelijk af te lossen en de banden met schuldeisers te verbreken. In dit geval wordt de gegarandeerde 10 miljoen dollar een veel belangrijkere en waardevollere optie dan de 100 miljoen dollar met een kans van 50% om te ontvangen. Er is geen eenduidig juist antwoord op dit probleem. Uiteindelijk is de keuze die u de meeste voldoening geeft, de juiste.
De spanning en sensatie van risico
Het vorige voorbeeld betrof duidelijk bekende waarschijnlijkheden, maar in werkelijkheid komen situaties waarin de exacte waarschijnlijkheden onbekend zijn veel vaker voor. We maken onderscheid tussen risico, waarbij de waarschijnlijkheid bekend is, en onzekerheid, waarbij de waarschijnlijkheid zelf onbekend is. In situaties van onzekerheid moet men onbekende waarschijnlijkheden schatten en inschatten. Hoewel een nuchtere analyse op basis van voldoende informatie waarschijnlijkheden tot op zekere hoogte kan voorspellen, wordt dit proces gemakkelijk beïnvloed door emoties, impulsen en diverse psychologische vooroordelen. Daardoor wordt het maken van rationele keuzes nog moeilijker.
Over het algemeen is het menselijk brein erop gericht om risicovolle en onzekere situaties te vermijden. Waarom raken zoveel mensen dan zo gemakkelijk verslaafd aan kansspelen zoals paardenraces of gokken? Dat komt doordat het plezier dat aan deze activiteiten wordt ontleend enorm is. Bij kansspelen kunnen deelnemers zelf de hoogte van hun inzet bepalen en weddenschappen plaatsen; dit keuzeproces stimuleert de afgifte van dopamine, waardoor het gevoel van beloning wordt versterkt. Bovendien wordt de spanning nog groter omdat de uitkomst niet direct vaststaat; de spanning blijft aanhouden tot het resultaat bekend is. De psychologie van iemand die kiest voor een prijs van 100 miljoen dollar met een kans van 50% sluit hier ook bij aan. De opwinding en spanning die gepaard gaan met probabilistische keuzes zijn zo groot dat ze de natuurlijke neiging om risico's te vermijden kunnen overstemmen, of zelfs kunnen leiden tot risicovolle beslissingen.
Mensen hebben ook de neiging hun keuzes te overschatten. Ze kunnen overdreven veel vertrouwen hebben in hun eigen kunnen of de informatie waarover ze beschikken, of de kans op een gunstige uitkomst overschatten. Zelfs wanneer de aandelenmarkt als geheel stijgt en ze winst maken, schrijven ze dit gemakkelijk toe aan hun eigen beleggingsvaardigheden in plaats van aan de marktomstandigheden. Herhaalde ervaringen versterken dit overmoed.
In de periode van eind 2020 tot 2021, toen de aandelen- en virtuele-activakoersen in Korea sterk stegen, deden uitspraken als "Aandelen van bepaalde bedrijven dalen nooit", "Vastgoedprijzen dalen nooit" en "Er wordt geld bijgedrukt" de ronde. Echter, toen de trend van renteverhogingen aan kracht won, ondergingen de activakoersen aanzienlijke correcties en leden veel beleggers aanzienlijke verliezen. Deze casus laat duidelijk zien hoe moeilijk het is om de bewegingen van activakoersen objectief te voorspellen.
Een andere veelvoorkomende denkfout is de overlevingsbias. Deze cognitieve denkfout treedt op omdat succesvolle mensen zeer zichtbaar zijn, terwijl mensen die gefaald hebben relatief moeilijker te observeren zijn. Succesvolle beleggers delen vaak actief hun ervaringen of nemen deel aan publieke activiteiten zoals lezingen. Omgekeerd zijn verhalen over mislukkingen zelden zichtbaar. Bijgevolg zijn schattingen van de kans op succes op basis van persoonlijke ervaringen of voorbeelden uit de omgeving vaak te hoog in vergelijking met de werkelijkheid.
Pogingen om fouten te herstellen
Door de cognitieve structuren en psychologische vooroordelen van de mens is het in de praktijk buitengewoon moeilijk om de waarschijnlijkheid van gebeurtenissen nauwkeurig te voorspellen en rationele keuzes te maken. Om dit te overkomen, moet men allereerst de eigen cognitieve vooroordelen herkennen en ernaar streven deze te compenseren. Men moet beseffen dat succeskansen die gebaseerd zijn op persoonlijke ervaring of perceptie waarschijnlijk fouten bevatten. Het is cruciaal om gegevens te verzamelen en te verifiëren op basis van statistische analyses, of op zijn minst een houding aan te nemen waarbij men niet te veel vertrouwen heeft in de eigen informatie.
Een andere methode is om impulsieve neigingen of emotionele reacties proactief te herkennen en te beheersen. Als de spanning die je haalt uit paardenraces te groot is, is de meest effectieve reactie wellicht om helemaal niet meer naar de renbaan te gaan. Als beleggen in aandelen overmatige angst veroorzaakt vanwege prijsschommelingen die het dagelijks leven verstoren, kunnen maatregelen zoals het stopzetten van beleggingen of het verwijderen van beleggingsgerelateerde apps om frequente controles te verminderen nodig zijn. Een alternatief zou kunnen zijn om te kiezen voor indirecte beleggingsmethoden, zoals beleggingsfondsen in plaats van te beleggen in individuele aandelen.
De onzekerheden van de werkelijkheid maken persoonlijke keuzes nog moeilijker en kunnen zelfs degenen die streven naar rationeel oordeel gemakkelijk verstrikt raken in irrationele cognitieve vertekeningen en emoties. Door het bestaan van deze denkfouten te erkennen en bewust te proberen ze te overwinnen, kan men echter een stap dichter bij het maken van betere keuzes komen, ook al zijn die niet perfect.
