De rente wordt bepaald door vraag en aanbod op de markt, maar de overheid past de referentierente aan om de economie te reguleren. Waarom bestaat dit systeem? Dit artikel legt in eenvoudige bewoordingen het verschil uit tussen marktrente en referentierente, de rol van de overheid en de impact van rente op de economie.
De rol van marktrentes en de referentierente
In een kapitalistische samenleving schommelen prijzen op basis van vraag en aanbod. Rentetarieven kunnen ook variëren op basis van vraag en aanbod. Als mensen grote hoeveelheden geld nodig hebben, stijgt de gebruiksvergoeding – de rente. Omgekeerd, als minder mensen geld willen gebruiken, daalt de vraag, waardoor de rente daalt. De rente die op de markt wordt bepaald op basis van vraag en aanbod van geld, wordt de 'marktrente' genoemd.
Als marktrentes vrijelijk mogen fluctueren, kunnen ze een enorme impact hebben op de hele economie. Stel je voor dat je een vierjarig kind, vol energie, zonder toezicht in een huis achterlaat. Je kunt het kind er niet uit schoppen alleen maar omdat het het huis overhoop heeft gehaald. De ouders die het kind alleen hebben gelaten, dragen een grotere verantwoordelijkheid. Evenzo moet de overheid van elk land de plicht nakomen om de rentetarieven, die net als dat vierjarige kind zijn, op de juiste manier te controleren en te beheren. Een belangrijke controlemethode is het vaststellen van een 'referentierente'.
De referentierente die het tempo van de economie reguleert
De referentierente wordt vastgesteld door de centrale bank van elk land; in Korea is dat de 'Bank of Korea'. De marktrente wordt bepaald door verschillende extra rentes, waaronder de winstmarge van de bank, bij de referentierente op te tellen. Als we de economische stroom vergelijken met een auto, dan is de marktrente de snelheid waarmee de auto rijdt, en de referentierente het gaspedaal en de remmen die de snelheid regelen. De Bank of Korea heeft het stuur van deze auto in handen. Het publiek is de passagier op de achterbank. Passagiers eisen dat de bestuurder veilig en op tijd op de bestemming aankomt. Daarom mag de bestuurder niet roekeloos hard rijden uit een verlangen om snel op de bestemming te komen (snelle economische groei), noch koppig vasthouden aan een slakkentempo (populisme zonder groei) terwijl hij "veiligheid voor alles" roept.
Om de basisprincipes van de economie te begrijpen, is het nuttig om in ieder geval de Amerikaanse centrale bank te kennen. Waarom specifiek de Amerikaanse centrale bank? Omdat de VS het centrum van de wereldeconomie vormen. Dit betekent dat de VS de cruciale natie zijn die de wereldwijde geldstromen beheerst. Dit blijkt al uit het feit dat de Amerikaanse dollar fungeert als reservevaluta. We zullen reservevaluta's later nog eens bespreken wanneer we het over wisselkoersen hebben.
De instelling die in de Verenigde Staten als centrale bank fungeert, heet het 'Federal Reserve System'. Daarom wordt in Korea de basisrente vastgesteld door de gouverneur van de Bank van Korea, die tevens voorzitter is van het Monetair Beleidscomité, terwijl dit in de VS gebeurt door de voorzitter van de Federal Reserve Board.
Zoals eerder geïllustreerd met de auto-analogie, moet er een evenwicht zijn tussen veiligheid en snelheid in de economie. Te snel of te langzaam gaan leidt tot problemen. Het verlagen van de basisrente is als een bestuurder die het gaspedaal indrukt. Wanneer de basisrente daalt, volgen de marktrentes. Omdat het gebruik van geld goedkoper wordt, wordt het gemakkelijker om geld uit te geven. Daardoor nemen consumptie en investeringen toe. Naarmate de vraag stijgt, moet ook het aanbod toenemen. Bedrijven produceren meer en breiden hun fabrieken uit. Ze moeten ook meer mensen in dienst nemen, waardoor het huishoudinkomen stijgt. Uiteindelijk verbetert de algehele economie.
Basisrente ↓ ⇨ Marktrente ↓ ⇨ Consumptie ↑ / Investeringen ↑ ⇨ Productie ↑ / Werkgelegenheid ↑ ⇨ Economische opleving
Omgekeerd is het verhogen van de basisrente alsof je op de rem trapt. Wanneer de basisrente stijgt, stijgen ook de marktrentes. Mensen kunnen minder geld uitgeven, consumptie en investeringen nemen af en de bedrijfswinsten dalen. Bedrijven verlagen de productie en ontslaan personeel. De werkloosheid stijgt en de economie verslechtert.
Basisrente↑ ⇨ Marktrente↑ ⇨ Consumptie↓ / Investeringen↓ ⇨ Productie↓ / Werkgelegenheid↓ ⇨ Economische vertraging
Wanneer nieuwsberichten melding maken van een verlaging of verhoging van de basisrente, stelt dit ons in staat om de algehele economische trend te voorspellen. Nieuws over een verhoging van de basisrente geeft aan dat de consumptie moet worden verminderd en dat vooral de leningen moeten worden teruggeschroefd. In plaats daarvan moeten er meer besparingen worden doorgevoerd, dus houd uw munitie (contant geld) paraat.
Sinds eind 2021, nu de VS de rente in hoog tempo blijft verhogen, worden termen als 'grote stap' en 'gigantische stap' veelvuldig gebruikt. Normaal gesproken stijgt de basisrente in stappen van 0.25 procentpunt, wat een 'stap' wordt genoemd. Wanneer de rente met 0.5 procentpunt stijgt – het dubbele van een standaardstap – spreken we van een 'grote stap'. Een verhoging van 0.75 procentpunt (drie keer een stap) is een 'gigantische stap'. Een stijging van 1.0 procentpunt wordt een 'ultrastap' genoemd (hoewel zo'n ultrastap zich nog niet heeft voorgedaan). Door deze termen te begrijpen, kunt u direct inschatten wat krantenkoppen zoals het voorbeeld betekenen en hoeveel de rente stijgt.
Tegenwoordig is de wereld met elkaar verbonden. In deze omgeving hebben veranderingen in de Amerikaanse basisrente onvermijdelijk invloed op de Koreaanse economie. De wereldeconomie is complexer, maar laten we het voor nu vereenvoudigen. Wanneer de Amerikaanse basisrente stijgt, levert beleggen in de VS een hogere rente op. Zie het als geld storten op een Amerikaanse bank. Met een hogere rente investeren meer mensen in de VS. Beleggers die geld in Korea investeerden, halen dat geld op en investeren in de VS. In plaats daarvan investeren minder beleggers geld in Korea, waardoor de koersen van Koreaanse bedrijfsaandelen dalen. Dit leidt tot een vertraging van de Koreaanse economie.
Om dit scenario te voorkomen, kan Korea zijn basisrente verhogen wanneer de VS dat ook doet. Normaal gesproken ligt de referentierente in Korea hoger dan die in Amerika. Er zijn echter uitzonderingen. Heel zelden komt het voor dat de referentierente in Amerika hoger is dan die in Korea; in dat geval spreekt men van een 'rente-inversie'. Bij het volgen van de rentetarieven moet men dus ook de Amerikaanse rente in de gaten houden, niet alleen die in Korea.
De speciale missie van de Bank of Korea: de geldstroom reguleren!
De Bank van Korea stelt de referentierente vast om de algehele economie te reguleren; dit wordt 'monetair beleid' genoemd. Geld verwijst naar de geldstroom, en de geldhoeveelheid is de hoeveelheid geld die in omloop is. Met andere woorden, monetair beleid omvat het verhogen of verlagen van de hoeveelheid geld die in omloop is (in mijn portemonnee, in de zakken van bedrijven, in de zakken van de overheid). Omdat de centrale bank een cruciale rol speelt in de nationale economie, mag deze niet naar believen door de overheid worden gemanipuleerd. Daarom opereert de Bank van Korea onafhankelijk. De bank is momenteel gevestigd nabij de Sungnyemun-poort in Seoul en accepteert geen deposito's van het grote publiek. Desondanks draagt de bank de naam 'bank', omdat zij de instelling is die de levensader van de Koreaanse economie beheert: de geldstroom.
Welk niveau van economische activiteit is een passend doel? Het doel van het monetaire beleid is precies 'prijsstabiliteit'. Over het algemeen worden prijzen als stabiel beschouwd wanneer de consumentenprijsinflatie rond de 2% blijft (het streefcijfer wordt voortdurend aangepast aan de heersende economische omstandigheden). Het passende prijsniveau wordt in overleg met de overheid vastgesteld. Dit benadrukt dat de Bank van Korea weliswaar onafhankelijk opereert, maar niet volledig los kan staan van de overheid.
In deze blogpost gaan we niet in op de specifieke tools die de Bank of Korea gebruikt om de basisrente aan te passen. Als u zich wilt verdiepen in complexere onderwerpen, probeer dan eens te zoeken naar termen zoals 'reserveverplichting', 'openmarkttransacties' of 'herdisconteringsrente'. Het kan nuttig zijn om deze termen te kennen, maar als u ze niet kent, heeft dat geen significante impact op uw dagelijks leven.
Wat is het verschil tussen kwantitatieve versoepeling, kwantitatieve verkrapping en monetair beleid?
De termen 'kwantitatieve versoepeling' en 'kwantitatieve verkrapping' komen vaak voor in economisch nieuws. Kwantitatieve versoepeling betekent het verhogen van de hoeveelheid geld in omloop, terwijl kwantitatieve verkrapping het tegenovergestelde inhoudt.
Eerder bespraken we hoe de centrale bank de geldhoeveelheid controleert via de basisrente. Waarom zijn kwantitatieve versoepeling of kwantitatieve verkrapping dan nodig? Dit concept vindt zijn oorsprong in wereldwijde economische recessies. Tijdens een economische crisis kan de gouverneur van de Bank van Korea het volgende monetaire beleid voeren:
Economische recessie ⇨ Basisrente ↓ ⇨ Consumptie ↑ / Investeringen ↑ ⇨ Productie ↑ / Werkgelegenheid ↑ ⇨ Economisch herstel
Problemen ontstaan echter wanneer men probeert de referentierente te verlagen. Het verlagen van de referentierente veronderstelt dat er 'nog iets te verlagen valt'. Als de referentierente al 0% is, valt er niets meer te verlagen. Hoewel sommige landen negatieve rentes invoeren, doen de meeste dat niet.
Hoe kunnen de kosten van geldgebruik worden verlaagd als de referentierente niet verder kan worden verlaagd? Dat wordt duidelijk als we het vraag- en aanbodperspectief bekijken. Om de prijzen te verlagen, moet het aanbod worden verhoogd. Het is dan ook logisch dat wanneer er meer geld is, de kosten van geldgebruik lager worden.
Monetair beleid stelt de streefwaarde van de basisrente vast en verhoogt of verlaagt indirect de geldhoeveelheid via verschillende stappen. Simpel gezegd, het moedigt mensen aan om geld op te nemen dat ze hadden aangehouden of om geld terug te storten dat ze van plan waren op te nemen. Kwantitatieve versoepeling, daarentegen, houdt in dat de overheid direct nieuw geld in de markt injecteert. Zoals de naam al aangeeft, houdt het in dat de geldhoeveelheid kwantitatief wordt versoepeld (verhoogd).
Kwantitatieve verruiming wordt bereikt door de overheid staatsobligaties uit te geven of financiële activa te kopen. Dit wordt vaak 'geld drukken' genoemd. Deze aanpak heeft natuurlijk wel bijwerkingen. Het uitgeven van staatsobligaties betekent dat de overheid schulden opbouwt, en het kopen van financiële activa betekent ook dat de overheid geld uitgeeft. Hoe langer kwantitatieve verruiming aanhoudt, hoe meer de overheidsschuld toeneemt. Om te voorkomen dat het land instort, moet kwantitatieve verruiming worden verminderd. Het stoppen van kwantitatieve verruiming en het opnemen van geld wordt kwantitatieve verkrapping genoemd. Deze methode behelst het tegengesteld bewegen aan kwantitatieve verruiming, zoals het stopzetten van de aankoop van financiële activa.
