In deze blogpost onderzoeken we hoe biotechnologie en genetische modificatie de menselijke vermogens en identiteit veranderen. Daarbij stellen we de vraag of verbeterde mensen nog steeds als 'Homo sapiens' kunnen worden beschouwd.
Aan het begin van de 21e eeuw heeft ons leven werkelijk ingrijpende veranderingen ondergaan. Vooruitgang in de medische technologie heeft ons al het tijdperk van een levensverwachting van 100 jaar gebracht. Door middel van genetische kartering – het proces van het ontcijferen van de volledige DNA-sequentie – hebben we ziektegenen geïdentificeerd en geneesmiddelen ontwikkeld om deze genetische aandoeningen te behandelen. Talloze baanbrekende biotechnologische en medische technologieën die momenteel worden onderzocht, zullen een nieuwe, enorme transformatie voor de mensheid teweegbrengen. Misschien wordt er ooit een methode gevonden waarmee mensen voor altijd kunnen leven. Maar kunnen we stellen dat het verlengen van de menselijke levensduur niet het einde van Homo sapiens, of de mensheid, betekent? Of lopen we, door deze snelle vooruitgang in wetenschap en technologie, niet juist zelf richting het einde van Homo sapiens?
De mens is tot nu toe geëvolueerd volgens de natuurwet van de natuurlijke selectie. Net zoals de giraffe met zijn lange nek de concurrentie van de natuurlijke selectie overleefde door bladeren van hoge plekken te eten, wat leidde tot zijn huidige vorm, hebben ook mensen zich aangepast aan de natuur en de stroom van de natuurlijke selectie gevolgd. De mens overstijgt zichzelf echter nu door de natuurwetten één voor één te omzeilen, gebaseerd op zijn eigen intellectuele ontwerp – genen manipuleren, nieuwe soorten creëren, enzovoort.
Een treffend voorbeeld van hoe de mens natuurlijke selectie vervangt door intellectueel ontwerp is biotechnologie. Biotechnologie verwijst naar de technologie of discipline die voordelen voor de mens oplevert op biologisch niveau, bijvoorbeeld door middel van gentherapie. Deze discipline is niet plotseling in de 21e eeuw ontstaan, maar heeft zich al lange tijd parallel aan de mensheid ontwikkeld. Zo castreerden mensen in de oudheid stieren om minder agressieve stieren te creëren voor het werk op de boerderij, of castreerden ze mensen van dezelfde soort om sopraanzangers of eunuchen te creëren. De biotechnologie van vandaag de dag ontwikkelt zich echter exponentieel, naarmate de mensheid een beter begrip krijgt van hoe levende organismen functioneren op cellulair en celkernniveau. In 1996 voerden wetenschappers onderzoek uit waarbij ze runderkraakbeen op de rug van een muis implanteerden om de groei van nieuw weefsel te reguleren. Ze voorspelden dat deze technologie gebruikt zou kunnen worden om kunstmatige oren te creëren die bij mensen getransplanteerd kunnen worden. Enkele jaren geleden was een operatie daadwerkelijk succesvol: een patiënt die een oor had verloren bij een verkeersongeval, kreeg een oor op zijn rechterarm getransplanteerd, dat vervolgens weer op de oorspronkelijke plaats werd teruggeplaatst. Bovendien biedt genetische manipulatie nog veel meer verbazingwekkende mogelijkheden.
Hoewel genetische manipulatie een opmerkelijk potentieel heeft, roept het tegelijkertijd voortdurend ethische en politieke vraagstukken op. Daardoor benutten we momenteel slechts een fractie van dit potentieel en passen we genetische manipulatie voornamelijk toe op een beperkt aantal organismen, zoals planten, insecten en bacteriën. Desondanks hebben wetenschappers al talloze doorbraken bereikt. Genen van E. coli en verschillende schimmels zijn gemanipuleerd om insuline op grote schaal te produceren, en koudebestendige genen, gewonnen uit Arctische vissen, zijn met succes in aardappelen ingebracht om vorstbestendige variëteiten te creëren. Bovendien worden sommige zoogdieren ook bestudeerd als proefdieren voor genetische manipulatie. Zal de volgende generatie genetische manipulatie zich uiteindelijk niet ook op mensen richten? Als mensen zelfs vóór hun geboorte in de gewenste vorm gemodificeerd zouden kunnen worden door het inbrengen of verwijderen van specifieke genen, zouden zulke mensen dan nog wel echt Homo sapiens genoemd kunnen worden?
De vooruitgang in genetische manipulatietechnologie leidt ertoe dat mensen zich een toekomst voorstellen waarin deze technologie daadwerkelijk op mensen wordt toegepast. In de film "My Sister's Keeper" moest hoofdpersoon Anna een operatie ondergaan om beenmerg te doneren aan haar zus Kate, die lijdt aan acute myeloïde leukemie. Dit was omdat Anna een "designerbaby" was, verwekt via in-vitrofertilisatie en genetisch gemanipuleerd om een perfecte weefselmatch te zijn voor Kate. Als gevolg hiervan was Anna gedwongen de operatie tegen haar wil te ondergaan. Uiteindelijk spant ze een rechtszaak aan tegen haar moeder en eist ze het recht op om zelf medische beslissingen te nemen. Een andere film, "Gattaca", toont een samenleving waarin het lot en het leven van mensen worden bepaald door genetica. Mensen die kunstmatig zijn geboren, worden gecategoriseerd als 'gekwalificeerd' en mensen die op natuurlijke wijze zijn geboren als 'ongekwalificeerd', waarbij de maatschappij individuen uitsluitend beoordeelt op basis van genetische testen. Wat als er, nog voordat een mens geboren is, genetische testen worden uitgevoerd om onnodige genen te verwijderen en noodzakelijke genen in te voegen? Wat als die genen de norm worden die iemands hele leven bepaalt? Zouden we dan van nature geboren individuen als ongeschikt en kunstmatig geboren individuen als geschikt kunnen classificeren? Of zouden we van nature geboren mensen niet beter als Homo sapiens en kunstmatig gecreëerde mensen als niet-Homo sapiens kunnen classificeren?
Met de snelle vooruitgang in de biotechnologie hebben we een tijdperk van gepersonaliseerde geneeskunde bereikt, waarin behandelingen worden afgestemd op het DNA van een patiënt op basis van genetisch onderzoek. Dus wat als de geneeskunde verder zou evolueren naar een tijdperk waarin de menselijke vermogens zelf worden verbeterd? Neem de ziekte van Alzheimer, een goed voorbeeld van een ernstige ziekte die de moderne geneeskunde nog steeds niet kan genezen. Alzheimer is een veelvoorkomende degeneratieve hersenaandoening en de meest voorkomende vorm van dementie, maar de moderne geneeskunde kan deze ziekte nog steeds niet behandelen. Wat als er een medicijn zou bestaan dat Alzheimer zou kunnen genezen, en wat als dit medicijn ook de intelligentie of het geheugen van gewone mensen zou kunnen verbeteren? Als biotechnologie, afgezien van het genezen van Alzheimer, alle mensen verbeterde vermogens zou kunnen geven, zouden we hen dan nog steeds Homo sapiens kunnen noemen?
In hoofdstuk 20, "Het einde van Homo sapiens", van Yuval Noah Harari's Sapiens, oppert hij de mogelijkheid dat biotechnologie het einde van Homo sapiens zou kunnen inluiden. Genetische manipulatie en biotechnologie veranderen niet alleen de levensduur, fysiologische functies en het immuunsysteem van de mens, maar ook de intellectuele en emotionele vermogens. Homo sapiens gebruikt deze technologie om genen te manipuleren, nieuwe organismen te creëren en hun eigen vorm te veranderen. Als mensen zelf zulke uiteenlopende veranderingen teweegbrengen, waaronder genetische manipulatie, kunnen toekomstige mensen dan nog wel echt Homo sapiens genoemd worden? In de 21e eeuw, een tijdperk van geavanceerde wetenschap en technologie, zal genetische manipulatie zich eindeloos blijven ontwikkelen voor het gemak en de gezondheid van de mens. En misschien zullen, door deze technologieën, de aangeboren, unieke eigenschappen van de mens geleidelijk verdwijnen, waardoor kunstmatig gemanipuleerde mensen een groter deel van de wereldbevolking zullen gaan innemen. Denkt u dat het moment van uitsterven ook voor Homo sapiens zal aanbreken? Misschien bewandelen we nu al het pad naar het 'einde van Homo sapiens'. Als we de genetische manipulatietechnologie die ons ter beschikking staat niet verstandig gebruiken, komen we dan niet juist nu al een stap dichter bij het einde van de Homo sapiens?
