In deze blogpost onderzoeken we hoe intensieve berichtgeving in de media de perceptie van risico's rondom incidenten op het gebied van wetenschap en technologie versterkt, en welke veranderingen dit teweegbrengt in het publieke vertrouwen en de beeldvorming.
Verslaggeving over wetenschap en technologie omvat doorgaans gespecialiseerde content die voor het publiek moeilijk toegankelijk is in het dagelijks leven. Het publiek vertrouwt voornamelijk op mediaberichten om op de hoogte te blijven van nieuwe feiten of gebeurtenissen op het gebied van wetenschap en technologie, en de ontvangst van de gerapporteerde content varieert afhankelijk van de framing van de media en het begripsniveau van het publiek. Dit fenomeen wordt met name duidelijk wanneer de gerapporteerde content risicofactoren zoals gezondheid of veiligheid omvat. Dit wordt verklaard door verschillende theoretische modellen, zoals de 'negativiteitsbiashypothese', het 'primingeffect' en het 'risicocommunicatieamplificatiemodel'.
Volgens de 'negativiteitsbiashypothese' is de kans groter dat het publiek, wanneer het kader van een bericht negatief in plaats van positief is, aandacht aan dat bericht besteedt en de informatieve waarde ervan als hoger inschat. Vanwege deze tendens kan worden voorspeld dat hoe groter het risico dat inherent is aan het nieuws, hoe sterker het effect van de negativiteitsbias zal zijn. Het 'priming-effect' is fundamenteel gebaseerd op het associatie-effect. De hersenen, als het menselijke informatieverwerkingsnetwerk, triggeren associaties met gerelateerde beelden die al in het brein zijn opgeslagen wanneer ze worden blootgesteld aan specifieke geluiden of beelden die door de massamedia worden aangeboden. Het resultaat van deze triggering is het priming-effect. Een goed voorbeeld is hoe berichten over besmet voedsel van nature associaties oproepen met het 'melamineschandaal', dat aanzienlijke maatschappelijke gevolgen had.
Het 'Risk Communication Amplification Model' is een theorie die aantoont hoe berichten over specifieke risicogebeurtenissen zich materialiseren en invloed uitoefenen binnen de samenleving. Er kunnen twee representatieve modellen worden aangehaald. Eén is het Renn-model, gebaseerd op het klassieke communicatiemodel, waarbij informatie van de bron via kanalen naar de ontvanger stroomt. Volgens dit model wordt een risicogebeurtenis eerst aan de bron gecommuniceerd en vervolgens gelijktijdig of sequentieel aan de communicator. De bron omvat wetenschappers, belanghebbenden en getuigen, terwijl de communicator de media, relevante instanties en opinieleiders omvat. Tijdens het proces van het overbrengen van dergelijke risicogebeurtenissen aan het publiek als ontvanger, kunnen de belangen of eisen van de bron en de boodschapper ingrijpen, waardoor de risicoperceptie wordt versterkt en de ontvanger sterker wordt beïnvloed.
Het Slovic-model is een theorie die zich meer richt op het aspect van sociale amplificatie van berichtgeving over wetenschap en technologie. Dit model laat zien hoe mediaberichtgeving over wetenschap en technologie een rol speelt in sociale amplificatie en hoe de effecten ervan sociaal kunnen worden uitgebreid en gereproduceerd. Wanneer een specifiek incident in de wetenschap en technologie zich voordoet, leidt dit tot berichtgeving in het nieuws. In dit stadium versterkt intensieve berichtgeving in de media de risicoperceptie van individuele ontvangers. Vervolgens gaat het publiek, als ontvanger, over naar de 'informatie-interpretatiefase', waar zij de omvang van het risico en de geschiktheid van risicomanagement beoordelen op basis van deze versterkte risicoperceptie. In deze fase beïnvloedt de reeds versterkte risicoperceptie de interpretaties van de gerapporteerde risicogebeurtenis, wat leidt tot een ondermijnd vertrouwen in het onderwerp van het rapport en versterkte negatieve percepties. De resulterende negatieve impact reikt verder dan de perceptie van de risicogebeurtenis zelf en beïnvloedt de evaluaties van gerelateerde instellingen, geassocieerde bedrijven en de wetenschap en technologie als geheel. Dit leidt op zijn beurt tot verschillende maatschappelijke gevolgen, waaronder een daling van de omzet van gerelateerde bedrijven, rechtszaken en strengere regelgeving.
